Wat bepaalt de volgorde in de groepsmotieven? Het eenvoudige antwoord is de beste wijze waarop we succes kunnen behalen voor de gehele groep. Met andere woorden: de beste manier om het doel te bereiken.
De rangorde van de groepsmotieven is afgeleid van de meest doeltreffende en doelmatige manier om het groepsdoel te bereiken en is daarom voor elke groep verschillend. In een topsportteam is de prestatiekracht prioriteit (Bestaan). Als een nieuw dodelijk virus zich verspreidt, krijgt Wijsheid (nieuwsgierigheid) voorrang om een vaccin te maken. Een familiebedrijf legt de nadruk niet op winstgevendheid, maar op Bestaan: zorg dat ook het inkomen voor de volgende generatie veilig is. In het leger staat Samenhang voorop; in een oorlogssituatie is een individuele actie kansloos tegenover een groep. In een beursgenoteerd bedrijf staat Voorspoed bovenaan op de prioriteitenlijst; de hoogte van de omzet en de winst bepaalt de beurskoers en daarmee de belangrijkheid. Bij artiestengroepen, zoals muziekbands, komt Veerkracht op de eerste plaats; ze moeten keer op keer het podium beklimmen, ook als het publiek in het vorige zaaltje niet tevreden was. Bij onderzoeksinstituten staat Wijsheid voorop om nieuwe routes te zoeken. Voor het Ministerie van Economische Zaken is Voorspoed bijvoorbeeld de topprioriteit. Hoe meer groei, hoe groter de welvaart van het land is. Voorbeelden van groepen met Samenhang als hoogste prioriteit, vinden we in de amateursport. Met elkaar zorgen de leden van een vereniging voor ontspanning door inspanning. Een voorbeeld van een groep met Wijsheid als hoogste prioriteit is de universiteit. Het groepslid met de meeste kennis is professor en stuurt de groep aan.
Elke situatie geeft andere doorslaggevende activiteiten die bepalend zijn voor het voortbestaan van de groep. De doorslaggevende activiteiten dwingen elke keer een rangorde in de groepsmotieven af. Deze rangorde noemen we het groepsdigma. Verzamelingen van groepen — een samenleving, vaak een land — kiezen in hun specifieke situatie een eigen prioriteit. Het groepsdigma — de gekozen volgorde van belangrijkheid van de groepsmotieven — schrijft de hoofdlijnen voor van het gewenste gedrag. We noemen dit ook wel de cultuur van een groep.
Hoewel het aantal situaties onbeperkt is, is het aantal groepsdigma’s beperkt tot 120 (=5x4x3x2x1) varianten. Maar …, naast het relatieve belang – de rangorde - telt ook het absolute belang van de groepsmotieven. Wijsheid kan bijvoorbeeld de minste prioriteit hebben, maar als het belang van dit groepsdoel toch zeer groot is, krijgt het veel aandacht. De absolute waardering van de groepsmotieven is belangrijk, maar we bespreken dit onderwerp hier verder niet.
Een andere complicatie is dat de keuze zich in elke groep herhaalt. In Nederland is de staat de 'hoogste' samenwerkingsvorm, omdat de regering bij afspraak de macht heeft wetten uit te vaardigen en af te dwingen. Het niveau hieronder is het bedrijfsleven dat voor inkomen zorgt. Het Nederlandse bedrijfsleven is geen eenheid, maar bestaat uit honderdduizenden bedrijven met even zoveel directeuren. Iedere directeur maakt zijn eigen afweging en keuze in de prioriteiten van de groepsmotieven. Het uiteindelijke resultaat is een grote diversiteit aan voorkeuren. Voeg bij grote bedrijven locaties en afdelingen toe en de prioriteitskeuzes lopen nog meer uiteen.
Vervolgens komen de andere samenwerkingsverbanden uit de maatschappij in beeld. Van zangvereniging tot sportclub, van studievereniging tot de eigen familie. Ieder met zijn eigen keuzes en prioriteiten. Op het eerste gezicht is het resultaat een onontwarbare kluwen van prioriteiten. Toch is het aantal keuzes beperkt. Iedere groep maakt een andere afweging en kiest daarbij een eigen volgorde. Het aantal keuzes is echter beperkt tot de 120 mogelijke volgorden van de groepsmotieven en dat biedt veel inzicht in het functioneren van de groepen.
Vorige pagina Volgende pagina Inhoudsopgave