18.3 Herkennen en begrijpen

Het autodigma en het groepsdigma zijn geen tegenpolen die we met een compromis kunnen oplossen, omdat ze vanuit een andere richting naar hetzelfde gedrag kijken. Het autodigma vraagt: wat dient mijn ambities het beste, gegeven mijn talenten, rol en levensfase? Het groepsdigma vraagt: wat heeft de groep nodig om te overleven en te floreren, ongeacht wie het individu is? Zolang beide vragen hetzelfde antwoord opleveren, ervaart niemand wrijving. Zodra de antwoorden uiteenlopen – en dat gebeurt voortdurend, in elke rol die iemand vervult – ontstaat de botsing die zich uit in kritiek, uitsluiting, schuldgevoel, conflict of juist stille afhaak.

De praktische waarde van deze twee brillen zit niet in het 'oplossen' van de spanning, maar in het herkennen ervan. Het autodigma en groepsdigma bieden geen pasklare oplossingen, maar wel een krachtig kader om de dynamiek van deze botsingen te doorgronden. Door te erkennen dat conflicten vaak voortkomen uit een fundamenteel verschil tussen het persoonlijke autodigma en het collectieve groepsdigma, verschuift de vraag van "Wie heeft er gelijk?" naar "Wat zijn de doelen en verwachtingen hier?". Dit inzicht is de eerste, essentiële stap naar effectievere samenwerking, meer empathie en het vinden van een middenweg waarin zowel individuele ambities als groepsbelangen tot hun recht kunnen komen.

Het autodigma is een intern navigatiesysteem dat altijd actief blijft, ongeacht de omstandigheden. Het groepsdigma is een extern navigatiesysteem dat probeert het individu te vormen naar het groepsbelang. Deze twee systemen hebben verschillende doelen, gebruiken verschillende waarnemingsfilters, reageren verschillend op dreiging en hebben verschillende tijdshorizonnen. De botsingen zijn dus geen fouten, maar structurele kenmerken van menselijk gedrag.

Wie een conflict niet langer ziet als een karakterfout van zichzelf of de ander, maar als een botsing tussen een persoonlijke ambitie en een groepsmotief, krijgt meer ruimte om te handelen. De afdelingsmanager die te veel over zichzelf praat, de tiener die zich afzet, de vrijwilliger die afhaakt, de ouders die aandringen op een relatie: het zijn geen losse incidenten, maar herkenbare patronen van hetzelfde onderliggende mechanisme: het autodigma van het individu versus het groepsdigma van de groep. De botsingen zijn te herkennen als er irritatie is zonder duidelijke oorzaak; iemand “lastig”, “anders”, “niet passend” in de groep is; een groepslid zich “niet gezien”, “niet begrepen”, “geremd” voelt; discussies niet over inhoud, maar over stijl gaan; er druk ontstaat om zich aan de groep aan te passen; een groepslid gaat rationaliseren, ontkennen of zich terugtrekken. Elke persoon kiest zijn eigen autodigma. De kunst is om de ambities te herkennen, ze in te vullen zonder de groepsnormen te schenden en op te merken wanneer het eigen gedrag defensief wordt. Door dit inzicht en heldere communicatie hierover zijn vele problemen te voorkomen. Groepen maken het voor de leden gemakkelijker door de motieven goed te beschrijven, te erkennen dat individuele ambities belangrijk zijn en ruimte voor variatie in gedrag toe te staan.

Door de nadruk te leggen op het ontdekken van de juiste doelstellingen, ambities en motieven kunnen we personen beter begeleiden. Door de botsingen tussen het autodigma en groepsdigma te begrijpen, te voorspellen en te hanteren, bevorderen we bovendien de persoonlijke groei én de groepsharmonie.

Comments