Het ontbreken van emoties wijst op een tweede patroon: ambities en emoties die later zijn ontwikkeld, zijn een uitvergroting van de onderliggende ambities. Onze emoties richten zich vanuit het verleden naar het heden en steeds meer op de toekomst. Wat in het begin van onze evolutionaire ontwikkeling onbelangrijk lijkt, krijgt in een later stadium een steeds sterkere emotionele lading. Bekijk Afbeelding 28: Afhankelijkheden in emoties.
De eerste uitvergroting zijn de emoties die voortvloeien uit de ambitie Status. Status benadrukt de waarde die iemand in het verleden heeft toegevoegd aan de groep: wie goed meewerkt, verwerft aanzien. Wat we in het verleden samen met anderen hebben bereikt en waaraan we hebben bijgedragen, vormt de basis voor de waarde die (we denken dat) anderen ons in het heden toekennen. De emoties rond status sturen deze bijdrage en verwachten erkenning van eerdere samenwerking. Status is daarmee te zien als het geheugen van geleverde bijdragen.
De emoties die bij Identiteit horen, bouwen op hun beurt op Status. Het draait niet langer meer alleen om wat we in het verleden hebben bereikt, maar om hoe we die positie in het heden verankeren en uitstralen naar onze omgeving. Het benadrukt de rol die we nu spelen in de groep.
De ambities Kennis vertaalt onze identiteit en ervaringen naar een betere voorspelling van de wereld. Hoe meer kennis we hebben, hoe beter we de toekomst kunnen sturen. De ambitie Kennis is te zien als de uitvergroting van de ambitie Identiteit: we willen ook in de toekomst van belang zijn en de toekomst door eigen inzet vormgeven. Dit wordt ondersteund door de ontwikkeling van de moderne wetenschap, die voornamelijk is gestimuleerd door welgestelde, onafhankelijke individuen, zoals Isaac Newton en Dmitri Mendelejev.
Deze structuur, die het verleden (samenwerking), het heden (status) en de toekomst (identiteit) met elkaar verbindt, heeft een eenvoudige opbouw. Elke laag is afhankelijk van de vorige: zonder samenwerking is er geen status, zonder status is er geen identiteit. Wie deze gelaagdheid doorgrondt, concludeert dat ambities geen afzonderlijke elementen zijn, maar een reeks uitvergrotingen waarin elke volgende ambitie voortbouwt op de eerdere. De emoties die bij een latere ambitie horen, zijn geen nieuwe motivatiegronden, maar vergrotingen van wat reeds bestond. Steeds verder verdiepen en versterken de emoties van de bovenliggende ambities de onderliggende ambities. Wat begint als samen iets bereiken, groeit uit tot erkenning krijgen en bepaalt uiteindelijk wie we zijn. De ontwikkeling loopt daarmee van de waarde die we in het verleden hebben toegevoegd naar het heden en het beeld dat we van onze toekomstige betekenis hebben.
Waarde toevoegen aan de groep, erkenning ontvangen voor die bijdrage en zekerheid dat we van belang blijven, vormt het fundament waarop het menselijk gedrag is gebaseerd. Onze emoties sturen ons naar constructieve samenwerking binnen onze groep, naar een erkende rol in het heden en naar een waardevolle bijdrage in de toekomst.
Dit inzicht heeft vergaande consequenties voor het behandelen van psychische aandoeningen. Waanbeelden zijn alleen behandelbaar door zowel Samenwerking, Status als Identiteit in de aanpak te betrekken. De methode in de Belgische stad Geel verdient daarom veel meer navolging. In Geel geven ze psychisch zieken een plaats in de samenleving door hen op te nemen in gezinnen, zodat ze deel uitmaken van een groep, een rol kunnen vervullen en betekenisvol kunnen zijn voor de toekomst.
Vorige pagina Volgende pagina Inhoudsopgave